Da Bibel 2011 kom ut, så Fadervår annleis ut. I 2012 handla debatten om det skulle stå «la oss ikkje kome i freisting» eller «før oss ikkje inn i freisting». Hans Johan Sagrusten var ein av omsetjararane som vona endringa velkomen. Teolog Gunnar Innerdal meiner omsetjararane valte feil. Kva seier dei no?
Kvifor Innerdal meiner det var feil, kan du lese her.
I denne artikkelen forklarar Sagrusten kvifor han meiner det var rett:
Eg er glad for endringa i den sjette bøna
Da eg var liten gut heime i Vågå, brukte mor mi og far min å be Fadervår med oss om kvelden. Da sa dei gjerne «Far vår» i staden for «Fader vår». Denne tilpassinga tenkte eg ikkje så mykje over den gongen. Men som vaksen skjøna eg at endringa til «Far» gjorde bøna lettare å bruke.
Det har enno ikkje kome ut to bibelomsetjingar her i landet der ordlyden i Fadervår er den same
Som vaksen fekk eg òg det store privilegiet å vera med og forme bibelteksta på nytt. Eg fekk vera med i sluttarbeidet med Fadervår. Da gjekk eg blant anna gjennom alle biblar som har kome ut i Noreg frå 1550 fram til i dag. Det eg fann, var slåande: Det har enno ikkje kome ut to bibelomsetjingar her i landet der ordlyden i Fadervår er den same. Kvar ny generasjon har gjort større eller mindre endringar.
Like kort som i 1550
Eg tykkjer at den nye innleiinga «Vår Far i himmelen» er svært vellukka. Innleiinga er like kort som i Christian IIIs bibel frå 1550, der det står: «Vor Fader i himmelen», altså utan orda «du som er». Berre ordet «Fader» er forskjellig frå Bibel 2011. Slik verkar Christian IIIs bibel forunderleg moderne.
Den store bibelomsetjaren Alexander Seippel var den fyrste som brukte «Far» i Fadervår. Det var i ei prøveutgåve av Matteusevangeliet som kom ut i 1915. Den gongen var ikkje tida mogen for å bruke «Far», men i 2011 var det naturleg å ta ordet inn i bøna. I dag kjennest det som om det alltid har stått der.
Sjølv kunne eg tenkje meg å byte om på orda og skrive «Far vår» med pronomenet til slutt – altså den same forma som vi brukte da eg var liten gut. I mange dialektar ville det vera naturleg å seia det slik. Men forslaget mitt kom dessverre aldri så langt at det kom inn i bibelteksta.
---
Hvem fikk rett?
Vårt Land tar et tilbakeblikk på et knippe debatter om viktige veivalg som har preget vår tid.
Vi har bedt sentrale aktører fra den gangen om å tenke tilbake på argumentene og framtidsscenariene de så for seg da, og vurdere dem i lys av kunnskapen ettertiden har gitt.
Vi har publisert disse:
Var det riktig å sende norske soldater til Afghanistan for å delta i krigen mot terror?
Var det rett å skille stat og kirke?
Var det rett å holde Norge utenfor EU?
---
Ordet eg liker minst i Fadervår
Det ordet i Fadervår som eg tykkjer er minst vellukka, er «skuldnarar». Det fell ikkje godt i munnen, i alle fall ikkje i Gudbrandsdalen. Eg skulle ynske vi fekk gjort noko med det. Konfirmantane våre i Lom snublar i det. Det er liksom samanskrudd for vestnorske ganar, ikkje for austnorske.
Vi kan ikkje gå attende til «skuldmenn». Men det finst andre alternativ som er gode, og som var framme i arbeidet med Bibel 2011. Løysinga kan vera å lage ei lita leddsetning: «… slik vi òg tilgjev dei som står i skuld til oss». Ei slik løysing finn vi alt i det fyrste nytestamentet på landsmål frå 1889: «liksom me forlata deim, som ero oss skulduge». Denne teksta vart dessverre ikkje ståande, og inn kom «skuldmennan» i Seippels prøveutgåve frå 1915.
Eg er glad for endringa som skjedde i den sjette bøna: «Lat oss ikkje koma i freisting». Mange bibellesarar tykte det var vanskeleg å lesa: «Før oss ikkje ut i freisting». Dei kjende at bøna kom i konflikt med orda om at Gud ikkje freistar nokon (Jak 1,13). Vi fekk mange innspel om at denne formuleringa burde endrast, og eg tykkjer den nye teksta fungerer svært godt.
Om freistinga i Matteusevangeliet
Matteusevangeliet kapittel 4 fortel oss korleis freistinga kan skje: Det er Anden som fører Jesus ut i øydemarka – men der ute blir han freista av djevelen. Slik skal òg den sjette bøna i Fadervår lesast: Gud kan føre oss ut i det området der vi blir freista, men det er ikkje Gud som freistar oss. Likevel er det mange som les orda slik at Gud kan freiste oss. For å unngå ei slik feillesing er det etter mitt skjøn fornuftig å skrive: «Lat oss ikkje koma i freisting».
Intensjonen er altså ikkje å fjerne seg frå den greske teksta, men å hindre ei feillesing som har vore til plage for mange menneske. Sagt med andre ord: Det hjelper ikkje å omsetja teksta så rett som berre det, dersom ho blir forstått feil.
Evangelia viser oss eit meir mangfaldig bilete av Fadervår enn mange trur. Ikkje berre finst bøna i ein lang og ein kort ordlyd (Matteus 6,9–13 og Lukas 11,2–4). Vi finn òg fleire av bønene i bruk andre stader i evangelia, og gjerne éi bøn om gongen. Og på desse stadene finn vi nokre små variasjonar i ordlyden:
«Far, herleggjer namnet ditt!» (Joh 12,28)
«Lat viljen din råda!» (Matt 26,42)
«Be om at de ikkje må koma i freisting!» (Matt 26,41)
[ Var det rett å skille kirka fra staten: – Jeg ser hvordan den brede folkekirken forvitrer ]
Bønelivet til Jesus og disiplane
På desse stadene får vi eit variert bilete av bønelivet til Jesus og disiplane. Vi ser at Fadervår ikkje er éin fast formel. Dei sju bønene er ein handfull med bønerop som dei kan gripe til når som helst. Dei brukar gjerne ei bøn om gongen, og det er gjerne mindre variasjonar i ordlyden. Dette kan etter mitt skjøn gjera oss litt meir romslege når vi drøftar ordlyden i Fadervår.
Tankane mine om Fadervår har eg presentert fyldigare i boka «Spor av Jesus – 30 essay» (Lunde forlag, 2018).
Les kvifor Gunnar Innerdal meiner endringane var feil her.